नेपालमा इन्जिनियरिङ विधा
2024 Feb 23
इतिहास
नेपालमा
प्राविधिक शिक्षा पहिलोपटक १९४२ मा सुरु भएको थियो। यस यात्राका शुरुमा‚ त्यसको
प्रमुख केन्द्र अर्घाखाँची तथा इलाममा थिए‚ जसमा टेक्निकल स्कुल‚ इन्जिनियरिङ
स्कुल‚ तथा अर्थ तथा कृषि स्कुल पनि थिए। त्यसपछि‚ नेपालका विभिन्न पुरातात्विक
शैक्षिक प्रतिष्ठानहरूले प्राविधिक शिक्षाको विकासमा सहयोग पनि प्रदान गरेका थिए।
नेपालमा इन्जिनियरिङ ज्ञानको प्रयोग र प्रवेशको इतिहास कुनै निश्चित छैन। युरोपको
प्रवृत्ति लिएर विश्वव्यापी रूपमा प्राविधिक ज्ञानको प्रतिक्रिया बढ्दैछ‚ यसकारण
राणाकालमा नेपालमा पनि आधुनिक इन्जिनियरिङ ज्ञानको प्रवृत्ति देखिएको पाइन्छ।
इतिहासले विशेष महत्त्व दिएको वर्ष १८९५ हो। पहिलोपटक यस वर्षमा नेपाली
इन्जिनियरहरू किशोर नरसिंह राणा र कुमार नरसिंह राणा विरुद्ध आधुनिक इन्जिनियरिङ
शिक्षा प्राप्त गरेका थिए।
यसमा कुलरत्न तुलाधरको
महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको विश्वास गरिन्छ। उनले ट्रेड स्तरको इन्जिनियरिङ शिक्षा
प्रारम्भ गरेका थिए‚ जसले पछि प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो‚ तथा यसले राष्ट्रिय र
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पहुँच पाएको विश्वास गरिन्छ।
हाल
सम्मको विश्वविद्यालय
नेपालमा इन्जिनियरिङ शिक्षा
ब्याचलर तहका लागि २३ फ्याकल्टीमा पढाइ हुन्छ र ५3 इन्जिनियरिङ कलेजमा पढाइ गरिएको
छ। यसका बीचमा ६ युनिभर्सिटीहरूमा इन्जिनियरिङ पढाइ गरिएको छ। त्रिविअन्तर्गतका १५
कलेजमा मात्र ४० प्रतिशत अध्ययनरत इन्जिनियरहरूले पढाइ गर्दैछन्। त्यस्तै, पोखरा र पूर्वाञ्चल
युनिभर्सिटीले पनि धेरै प्रतिशत विद्यार्थीलाई इन्जिनियरिङमा पढाइ गराएका छन्।
त्रिवि अन्तर्गतका १५ कलेजमा मात्र ४० प्रतिशत इन्जिनियर उत्पादन गर्दछन्, भने पोखरा युनिभर्सिटीले
दोस्रो र पूर्वाञ्चलले तेस्रो हिस्सा ओगटेको छ। यस इन्जिनियरिङ शिक्षा क्षेत्रमा, आंगिक कलेजहरूले करिब ३०
प्रतिशत इन्जिनियर उत्पादन गर्दछन्, भने सम्बन्धन प्राप्त
कलेजहरूले ७० प्रतिशत भन्दा बढी इन्जिनियर उत्पादन गर्दछन्। विद्यार्थीहरू सही
परामर्शको अभावमा विदेश जाने समस्या भएको छ र अहिले नेपालमा भएका सरकारी कलेजहरूको
पनि आफ्नै समस्या छन्। तर, निजी क्षेत्रका कलेज र
शिक्षामा केही समस्या पनि छैन भन्न सकिदैन। नेपालमा निजी क्षेत्रको ४० प्रतिशत
इन्जिनियरिङ कलेज आबद्ध छन्।
त्रिभुवन‚ काठमाडौं‚ पोखरा र
पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन प्राप्त ४० भन्दा बढी कलेजले नेपालमा सिभिल
इन्जिनियरिङमा स्नातक ९बीई सिभिल० अध्यापन गराउँदै आएका छन् । यी
विश्वविद्यालयहरूले नेपालका उत्कृष्ट सिभिल इन्जिनियरिङ कलेजहरू सञ्चालन गर्छन्।
पूर्वाधार‚ पाठ्यक्रम‚ सुविधा‚ शुल्क संरचना आदि जस्ता धेरै विशिष्ट कारकहरू छन्‚
जसद्वारा नेपालका सिभिल इन्जिनियरिङ कलेजहरूले आफूलाई प्रमुखताका साथ स्थापित
गरेका छन्।नेपालका इन्जिनियरहरूले
विश्वव्यापी प्रतिष्ठित रोजगार लगायत बिभिन्न श्रोत्र प्राप्त गरेका छन्। तर, विद्यार्थीले आफ्नो रुचि र
क्षमता अनुसार पढ्न चयन गर्दा ध्यान दिनु जरुरी छ। विद्यार्थीको पहिलो रोजाइमा
बेरोजगारीको दृष्टिमा मेडिसिन र दोस्रो आकर्षणको रूपमा इन्जिनियरिङको क्षेत्र चयन
गर्न सुझाव लिन सकिन्छ। प्लस टुमा, विज्ञानका विषयमा पनि राम्रो
ग्रेड पाइएका छन् र विद्यार्थी र उनीहरूको अभिभावकहरूमा इन्जिनियरिङको क्षेत्रमा
पनि बढ्दो आकर्षण देखिएको छ भने इन्जिनियरिङ् पढाई सुरु गर्दा राम्रो हुन्छ ।
विज्ञका अनुसार, इन्जिनियरिङमा पनि
प्राथमिकतामा सिभिल, तपाईंको रुचि र क्षमताअनुसार
कम्प्युटर, इलेक्ट्रिकल, र मेकानिकल पढ्नका लागि
प्राथमिक रहेको कुरा विश्वास गरिन्छ। तपाईंको रुचि अनुसार, त्यसपछि आर्किटेक्चर, इलेक्ट्रिकल, र एग्रिकल्चरको क्षेत्रमा पनि
पढ्न सक्नुहुन्छ। इन्जिनियरिङ शिक्षा नेपालमा विशेषत सरकारी विद्यालयका
विद्यार्थीले पढ्ने गरेको पाइन्छ, विद्यार्थीहरूको प्रतिस्पर्धा
पनि बढाएको छ।
नेपालका इन्जिनियरिङ कलेजहरूले प्रदान गर्ने
पाठ्यक्रमहरू
विज्ञका अनुसार, इन्जिनियरिङमा पनि प्राथमिकतामा सिभिल, तपाईंको रुचि र क्षमताअनुसार कम्प्युटर, इलेक्ट्रिकल, र मेकानिकल पढ्नका लागि प्राथमिक रहेको कुरा विश्वास गरिन्छ। तपाईंको रुचि अनुसार, त्यसपछि आर्किटेक्चर, इलेक्ट्रिकल, र एग्रिकल्चरको क्षेत्रमा पनि पढ्न सक्नुहुन्छ। इन्जिनियरिङ शिक्षा नेपालमा विशेषत सरकारी विद्यालयका विद्यार्थीले पढ्ने गरेको पाइन्छ, विद्यार्थीहरूको प्रतिस्पर्धा पनि बढाएको छ।
नेपालको त्रिभुवन, काठमाडौं, पोखरा, पूर्वाञ्चल, सुदूरपश्चिम, र मध्यपश्चिमका
कलेजहरूले इन्जिनियरिङका पाठ्यक्रमहरू सञ्चालन गरेका छन्, तर
विद्यार्थीको प्राथमिक रोजाइ त्रिभुवन विश्वविद्यालय र काठमाडौं विश्वविद्यालयका
कलेजहरूमा रहन्छ। त्रिभुवन र काठमाडौं विश्वविद्यालयमा इन्जिनियरिङमा पढ्ने
विद्यार्थीले भौतिक शास्त्र पनि अनिवार्य रूपमा पढ्न परेको हुन्छ, तर पोखरा र
पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयमा बायोलोजी समूहका विद्यार्थीले पनि आफ्नो इच्छा अनुसार
चयन गर्न पाउँछन्। इन्जिनियरिङको क्षेत्रमा अझ पनि उज्यालो भविष्य छ । इन्जिनियरका
कामकाजले समाजमा प्रतिष्ठा प्राप्त गरेको छ र विद्यार्थीले बेरोजगारीको बाटोमा
हिड्न पाएकाछन्। धन्यवाद
